|
Ερωτήσεις
- Τι θεωρούσε καθήκον του σωστού πολιτικού ο Αγησίλαος σύμφωνα με τον Ξενοφώντα;
- Πώς συμπεριφερόταν ο Αγησίλαος στους συμπολίτες του; Τι είδους σχέση επιδίωκε να δημιουργήσει μαζί τους;
- Θα μπορούσε ο Αγησίλαος να χαρακτηριστεί, εκτός από ηγέτης, και «παιδαγωγός»; Ποια στοιχεία του κειμένου μπορούν να στηρίξουν αυτόν τον χαρακτηρισμό;
Β1. Λεξιλογικός Πίνακας
Ασκήσεις
-
Να κατατάξετε τις παρακάτω παράγωγες των ρ. πράττω και πραγματεύω λέξεις της α.ε. στην κατηγορία που ανήκουν (πρόσωπο που ενεργεί, κατάσταση, αποτέλεσμα ενέργειας κτλ.): πρᾶξις, πράκτωρ, πραγματεία, πραγματευτής.
- Να συμπληρώσετε τις παρακάτω φράσεις με τις κατάλληλες λέξεις από τη β’ στήλη του Λεξιλογικού Πίνακα:
α. Οι συνάδελφοί μου οργίστηκαν πάρα πολύ, όταν η αντιπροσωπεία του σωματείου μας γύρισε _____________ από τη συνάντηση με τον υπουργό Εργασίας.
β. Το να κατηγορείς χωρίς λόγο τους άλλους είναι το πιο εύκολο ______________.
γ. Ο _____________ της ασφαλιστικής εταιρείας ειδοποίησε ότι θα περάσει για να πληρωθεί την Τρίτη.
δ. Έπρεπε να είχες κινηθεί γρηγορότερα. _____________ μεγάλο σφάλμα περιμένοντας τόσον καιρό.
ε. Δε μου αρκούν τα λόγια. Περιμένω _____________απόδειξη της μεταμέλειάς σου.
-
- Να βρείτε τη σημασιολογική διαφορά των λέξεων «πραγμάτωση», «πραγμάτευση» και «διαπραγμάτευση» στη ν.ε. Συμβουλευτείτε τα λεξικά σας.
Β2. Ετυμολογικά
Δεύτερο συνθετικό λέξη κλιτή – ουσιαστικό
Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις χρησιμοποιώντας ως δεύτερο συνθετικό τα εξής ουσιαστικά του κειμένου της Ενότητας:κίνδυνος, βασιλεύς, πατρίς, νόμος.
| Κλιτή λέξη ως δεύτερο συνθετικό μπορεί να είναι: |
 |
 |
 |
| ουσιαστικό |
|
επίθετο |
|
ρήμα |
| ἀμφιθέατρον |
|
ἀνίσχυρος |
|
προσφέρω |
| [ἀμφί + θέατρον] |
|
[ἀ- + ἰσχυρός] |
|
[πρός + φέρω] |
| Όταν το β΄ συνθετικό είναι ουσιαστικό, η σύνθετη λέξη που παράγεται μπορεί να είναι και αυτή ουσιαστικό (π.χ. ἡμίθεος) ήεπίθετο (π.χ. ἄπολις). Στη σύνθετη λέξη το β΄ συνθετικό άλλοτε παραμένει αμετάβλητο και άλλοτε μετασχηματίζεται. Ειδικότερα: |
|
 |
ουσιαστικό |
→ |
το β΄ συνθετικό παραμένει αμετάβλητο, π.χ. ὁδοι-πόρος (ὁδός + πόρος), κατα-δίκη |
| σύνθετη λέξη |
|
|
το β΄ συνθετικό παραμένει αμετάβλητο, π.χ. ἄ-πολις, εὐ-δαίμων, μονο-δάκτυλος |
| επίθετο |
|
|
ή |
|
|
|
επιθέτου β΄ κλίσης γ΄ κλίσης σε -(ι)ος
π.χ. ἀσώματ-ος (σῶμα), ἐπουράν-ιος (οὐρανός),
ὁμοπάτρ-ιος (πατήρ) |
|
|
|
το β΄ συνθετικό
παίρνει τη μορφή: |
|
|
|
|
|
|
επιθέτου γ΄ κλίσης σε -ης ή -ων
π.χ. εὐγεν-ής (γένος), ὁμοεθν-ής (ἔθνος),
ἀκτήμ-ων (κτῆμα) |
Ασκήσεις
-
Να σχηματίσετε σύνθετα ουσιαστικά της α.ε. με τα συνθετικά που δίνονται:
- Να σχηματίσετε σύνθετα επίθετα της α.ε. με τα συνθετικά που δίνονται. Προσέξτε ιδιαίτερα τους μετασχηματισμούς των β΄ συνθετικών:
- Να αναλύσετε ετυμολογικά τις παρακάτω λέξεις. Ποιες λέξεις που συναντήσατε στο κείμενο χρησιμοποιούνται ως β΄ συνθετικό;
Γ. Γραμματική
1. Ευκτική ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου ενεργητικής φωνής
| Οι τύποι πράττοιεν και συμβαίνοι του κειμένου της Ενότητας είναι τύποι ευκτικής ενεστώτα ενεργητικής φωνής. |
α. Σχηματισμός και κλίση ευκτικής ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου βαρύτονων ρημάτων ε.φ.
Η ευκτική του ενεστώτα και του μέλλοντα έχει ως χαρακτηριστικό γνώρισμα τη δίφθογγο -οι-. Ο μέλλοντας έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον ενεστώτα με την προσθήκη του χαρακτηριστικού -σ- πριν από αυτές.
Ο αόριστος διαφοροποιείται από τον μέλλοντα ως προς τη χαρακτηριστική δίφθογγο, που είναι -αι- αντί για -οι-.
| Οι τύποι πράττοιεν και συμβαίνοι του κειμένου της Ενότητας είναι τύποι ευκτικής ενεστώτα ενεργητικής φωνής. |
α. Σχηματισμός και κλίση ευκτικής ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου βαρύτονων ρημάτων ε.φ.
Η ευκτική του ενεστώτα και του μέλλοντα έχει ως χαρακτηριστικό γνώρισμα τη δίφθογγο -οι-. Ο μέλλοντας έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον ενεστώτα με την προσθήκη του χαρακτηριστικού -σ- πριν από αυτές.
Ο αόριστος διαφοροποιείται από τον μέλλοντα ως προς τη χαρακτηριστική δίφθογγο, που είναι -αι- αντί για -οι-.
Παρατηρήσεις
- Οι δίφθογγοι -οι- και -αι- στις καταλήξεις της ευκτικής είναι πάντοτε μακρόχρονες.
- Η ευκτική αορίστου, όπως και η υποτακτική, δεν παίρνει αύξηση.
- Για τον σχηματισμό και την κλίση της ευκτικής μέλλοντα και αορίστου ενεργητικής φωνής των αφωνόληκτων ρημάτων χρησιμοποιούμε τις ίδιες καταλήξεις, αλλά το θέμα των ρημάτων αυτών μεταβάλλεται, όπως και στην οριστική των χρόνων αυτών. π.χ.: πράττω → πράξοιμι – πράξαιμι, βλάπτω → βλάψοιμι – βλάψαιμι, σῴζω → σώσοιμι – σώσαιμι.
β. Σημασίες και χρήσεις της ευκτικής
Σε κύριες προτάσεις η ευκτική μπορεί να εκφράζει:
- ευχή (ευχετική ευκτική). Μεταφράζεται: «μακάρι να…». Συνήθως προηγούνται τα μόρια εἴθε, ὡς, εἰ γὰρ για έμφαση.
π.χ. Εἴθε σὺ φίλος ἡμῖν γένοιο. (= Μακάρι να γινόσουν φίλος μας!)
- το δυνατό στο παρόν ή στο μέλλον (δυνητική ευκτική). Συνοδεύεται από το δυνητικό ἂν και μεταφράζεται: «θα ήταν δυνατόν να…», «θα μπορούσα να…».
π.χ. Ἔχοις ἂν με διδάξαι τί ἐστι νόμος; (= Θα ήταν δυνατόν / Θα μπορούσες να με διδάξεις τι είναι νόμος;)
Πολλὰς ἂν εὕροις μηχανάς. (= Θα ήταν δυνατόν / Θα μπορούσεςνα βρεις πολλά τεχνάσματα.)
Σε δευτερεύουσες προτάσεις η ευκτική μπορεί να είναι:
- ευκτική του πλαγίου λόγου, η οποία συνήθως αντικαθιστά άλλες εγκλίσεις, όταν στον πλάγιο λόγο η δευτερεύουσα πρόταση εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου.
π.χ. Ἐγίγνωσκε ὅτι σὺ λέγοις τἀληθῆ.
- επαναληπτική ευκτική, που δηλώνει επανάληψη και μεταφράζεται: «κάθε φορά που… » (κυρίως σε υποθετικές, χρονικές και αναφορικές προτάσεις).
π.χ. Τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν, ἀπέκτεινον. (= Όποτε / Κάθε φορά που έπιαναν κάποιον από τους εχθρούς,τον εκτελούσαν.)
- δυνητική ευκτική, που εκφράζει, όπως και στις κύριες προτάσεις, το δυνατό στο παρόν ή στο μέλλον.
π.χ. Νῆες ὑμῖν πάρεισιν, ὥστε ἐξαίφνης ἂν ἐπιπέσοιτε. (= Έχετε πλοία, και θα ήταν δυνατόν / θα μπορούσατε αιφνιδιαστικά να κάνετε επίθεση.)
2. Αναφορική αντωνυμία ὅς, ἥ, ὅ (= ο οποίος, η οποία, το οποίο)
Ακολουθεί γενικά την κλίση των δευτερόκλιτων επιθέτων σε -ος, -η, -ον.
Παρατηρήσεις
- Δεν πρέπει να συγχέεται η αναφορική αντωνυμία με τους ομόηχους τύπους του οριστικού άρθρου (ἥ ≠ ἡ, οἵ ≠ οἱ, αἵ ≠ αἱ)· οι τύποι της αναφορικής αντωνυμίας παίρνουν τόνο.
- Όλες οι αναφορικές αντωνυμίες παίρνουν δασεία.
- Κατά τον ίδιο τρόπο κλίνεται και η αναφορική αντωνυμία ὅσπερ, ἥπερ, ὅπερ. Απλώς, στο τέλος κάθε τύπου προστίθεται το μόριο -περ χωρίς να επηρεάζεται ο τονισμός.
3. Αναφορική αντωνυμία ὅστις, ἥτις, ὅ τι
Η αναφορική αντωνυμία ὅστις, ἥτις, ὅ τι σχηματίζεται από την αναφορική ὃς και την αόριστη τίς. Κλίνεται και στα δύο μέρη της και τονίζεται πάντοτε το α΄ συνθετικό με τον τόνο που παίρνει και η απλή αναφορική αντωνυμία[2].
Παρατηρήσεις
- Ο τύπος ἅττα διαφέρει από τον αντίστοιχο τύπο της αόριστης αντωνυμίας, επειδή παίρνει δασεία, όπως όλες οι αναφορικές αντωνυμίες.
- Το ουδέτερο της αναφορικής αντωνυμίας ὅστις, ἥτις, ὅ τι γράφεται ὅ,τι ή ὅ τι (πβ. ν.ε.: Ό,τι και να ζητήσεις, θα το κάνω για σένα).
Ασκήσεις
-
Να τονίσετε και να αναγνωρίσετε γραμματικά τους εξής ρηματικούς τύπους ευκτικής: λατρευοι, σαλευοις, παιδευοι, ἀλλαξαι, ἐξοργισαις, ἐκπληξαις, καλυψαι.
- Να μεταφέρετε τα παρακάτω ρήματα στο πρόσωπο της ευκτικής ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου που ζητείται:
- Να συμπληρώσετε τους τύπους ευκτικής των χρόνων που λείπουν διατηρώντας το πρόσωπο του τύπου που δίνεται:
- Να μετατρέψετε τις παρακάτω ευκτικές ενεστώτα σε ευκτικές αορίστου στον ίδιο αριθμό και στο ίδιο πρόσωπο:
οὗτος λατρεύοι ___________, οὗτοι ἱκετεύοιεν ___________, σὺ ἑρμηνεύοις ___________, ἡμεῖς τάττοιμεν ___________, ὑμεῖς θεραπεύοιτε ___________.
- Να μεταφράσετε τις φράσεις: α. λύομεν τὸν γρίφον, β. λύωμεν τὸν γρίφον, γ. λύοιμεν τὸν γρίφον.
- Να βρείτε το ρήμα των προτάσεων και να γράψετε στην παρένθεση τους τύπους ευκτικής του ίδιου χρόνου και αριθμού:
α. Σωκράτης δὲ διαίτῃ τὴν ψυχὴν ἐπαίδευσε (________________).
β. Ἀγησίλαος βασιλέως ἀγαθοῦ τοῦτο ἔργον ἐνόμισε, τὸ τοὺς ἀρχομένους ὡς πλεῖστα ἀγαθὰ ποιεῖν (________________).
γ. Ὁ πατήρ ἡμῖν πράττειν τὰ δέοντα συνεβούλευσεν (________________).
- Να συμπληρώσετε τον κατάλληλο τύπο της αναφορικής αντωνυμίας ὅς, ἥ, ὃ στις παρακάτω προτάσεις:
α. Τὸ χωρίον, ________ παρὰ τὸν ποταμὸν κεῖται, κατάφυτόν ἐστι.
β. Οὗτοι τῶν στρατηγῶν ἄριστοί εἰσιν, _________ (δοτ. πληθ. αρσ. = στους οποίους) οἱ στρατιῶται μάλιστα πείθονται.
γ. Αἱ πόλεις, _________ ἀτείχιστοί εἰσιν, ῥαδίως ἁλίσκονται (= κυριεύονται).
δ. Τῶν ποταμῶν τινες, _________ πολὺν ῥόον (= δυνατό ρεύμα) ἔχουσιν, οὐ διαβατοί εἰσι.
ε. Τὰ δῶρα ταῦτα, _________ μοι ἔδωκας, πολυτελῆ εἰσιν.
στ. Μέμνησαι τῶν λόγων, _________ ἤκουσάς μου;
- Να συμπληρωθεί ο κατάλληλος τύπος των αντωνυμιών ὅσπερ και ὅστις, ώστε να συμφωνεί με τα ουσιαστικά:
- Να εντοπίσετε και να αναγνωρίσετε γραμματικά τους τύπους ευκτικής των φράσεων. Κατόπιν να εξηγήσετε τι δηλώνουν:
α. Μὴ γένοιτο, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὰ πράγματα ἐν τούτῳ.
β. Ἆρ’ ἄν μοι ἐθελήσαις, ὦ Ἱέρων, διηγήσασθαι ἃ εἰκός ἐστι εἰδέναι σε βέλτιον(= καλύτερα) ἐμοῦ;
γ. Καὶ οἱ ὄνοι (= τα γαϊδούρια), ἐπεί τις διώκοι, προδραμόντες ἕστασαν (= προχωρούσαν και κατόπιν σταματούσαν).
[1] = το γένος, η καταγωγή
[2] Για τις υπόλοιπες αναφορικές αντωνυμίες, βλ. Γραμματική Αρχαίας Ελληνικής.
|
