Ενότητα 10

Ένας δύσκολος αντίπαλος

Α. Κείμενο

Ο Λουκιανός καυτηριάζει στο σύνολο του έργου του τις δεισιδαιμονίες των συγχρόνων του, την προσποίηση και τις παρεξηγήσεις των φιλοσόφων, τις ανθρώπινες αδυναμίες. Δεν ανήκει σε καμία φιλοσοφική σχολή, αμφισβητεί τις αυθεντίες, ειρωνεύεται τη ματαιοδοξία των ανθρώπων, τα σύμβολα και τις ξεπερασμένες ιδέες. Η σκέψη του είναι καθαρή και γοργή, οι διάλογοί του είναι χαριτωμένοι και ζωηροί. Χαρακτηριστικός είναι ο διάλογος ανάμεσα στον ληστή Σώστρατο που κρίνεται για τις αμαρτίες του και στον κριτή του Κάτω Κόσμου Μίνωα.

τῇ Κλωθοῖ: Οι τρεις Μοίρες σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία ήταν: η Κλωθώ, που έκλωθε το νήμα της ζωής, η Λάχεσις, που μοίραζε στους ανθρώπους αυτό που ανήκε στον καθένα, και η Ἄτροπος, που φρόντιζε να μην υπάρξει καμία αλλαγή σε ό,τι ήταν γραφτό να συμβεί. Η λέξη «μοῖρα» σχετίζεται ετυμολογικά με το ρήμα «μοιράζω», είναι δηλαδή το «μερίδιο» και το «μερτικό», το κομμάτι που παίρνει ο καθένας από τη μοιρασιά ενός όλου. Έτσι, μοίρα σημαίνει πάνω απ’ όλα το μερίδιο που διεκδικεί ο καθένας στη ζωή και στην ευτυχία.

Ερωτήσεις

1. Να διατυπώσετε με δικά σας λόγια τον συλλογισμό με τον οποίο ο Σώστρατος αποποιείται την ευθύνη για τις εγκληματικές πράξεις του. Να σχολιάσετε την επιχειρηματολογία του.
2. Πώς αντιδρά ο σοφός κριτής Μίνωας στην επιχειρηματολογία του Σώστρατου;
3. Στην εισαγωγή του κειμένου της Ενότητας διαβάζουμε: «Ο Λουκιανός… αμφισβητεί τις αυθεντίες, ειρωνεύεται τη ματαιοδοξία των ανθρώπων, τα σύμβολα και τις ξεπερασμένες ιδέες». Ποιες από τις παρατηρήσεις αυτές επιβεβαιώνονται από το κείμενο που μόλις μελετήσατε;
4. Η αντίληψη πως οι ανθρώπινες πράξεις είναι προδιαγεγραμμένες από τη μοίρα επιβιώνει ως τις μέρες μας. Πώς εξηγείται, κατά τη γνώμη σας, αυτό;

Β1. Λεξιλογικός Πίνακας

βίος [= η ζωή, η περιουσία]  [στο κείμενο συναντήσατε τον τύπο: τῷ βίῳ]
		Αρχαία Ελληνική	Αρχαία / Νέα  Ελληνική	Νέα  Ελληνική
		βιοτεύω [= ζω] ἡ βιοτή ὁ βίοτος [= η ζωή] βιωτός [= αυτός τον οποίο αξίζει να ζήσει κάποιος]	βιῶ (-ώνω) ἡ βίωσις (-η) βιοτικός βιώσιμος	βίωμα βιωματικός βιωματικότητα βιωσιμότητα
		ὁ βιοδότης ἀναβιώσκω, -ομαι [= επαναφέρω κάποιον στη ζωή] συμβιοτεύω Πολύβιος	ἡ βιογραφία βιολόγος [= (α.ε.) ηθοποιός, μίμος, (ν.ε.) επιστήμονας που ασχολείται με τη βιολογία] βιομήχανος [= (α.ε.) ευφυής, (ν.ε.) ο ιδιοκτήτης εργοστασίου] ἀβίωτος αἰωνόβιος ἀμφίβιος ἀναβιῶ (-ώνω) ἡ ἀναβίωσις (-η) ἀποβιῶ (-ώνω) διαβιῶ (-ώνω) ἡ διαβίωσις(-η) ἐπιβιῶ (-ώνω) ἡ ἐπιβίωσις (-η) συμβιῶ (-ώνω) ἡ συμβίωσις (-η) βραχύβιος ἔμβιος ἡμερόβιος [για ζώα που ενεργοποιούνται στη διάρκεια της ημέρας] μακρόβιος σύμβιος (ν.ε. η συμβία)]	βιογένεση βιοηθική βιοθεωρία βιοτέχνης βιότοπος βιοψία βιοπάλη βιοπορισμός αερόβιος [= αυτός που χρειάζεται οξυγόνο για να ζήσει] αντιβίωση αντιβιοτικό αυτοβιογραφία ισόβιος κοινόβιο λαθρόβιο ορεσίβιος [= ορεινός] σωσίβιο

Ασκήσεις

1. Για τις λέξεις που δίνονται να γράψετε από μία τουλάχιστον λέξη (ουσιαστικό η επίθετο) της ν.ε. από την ίδια οικογένεια: 
   

   βιολόγος	______________________	βιομήχανος	______________________
   μακρόβιος	______________________	βιοτέχνης	______________________
   βιοπορισμός	______________________

   
   

2. Να συμπληρώσετε τις φράσεις με την κατάλληλη λέξη από τον Λεξιλογικό Πίνακα:
   α. Μου έκανε τον βίο ____________. Είναι πολύ απαιτητικός εργοδότης.
   β. Κατά τη διάρκεια της εγχείρησης οι γιατροί πήραν ένα δείγμα για ____________ , προκειμένου να εκτιμήσουν τη φύση του προβλήματος.
   γ. Οι μοναχοί που γνωρίσαμε ζουν σε ένα ____________ στη Μακεδονία.
   δ. Μόλις εγκατασταθήκαμε στην καμπίνα μας, ο καμαρότος φρόντισε να μας ενημερώσει πού βρίσκονταν τα ____________ μας, για την περίπτωση κινδύνου.
   ε. Η ____________ μαζί της είναι πολύ εύκολη. Είναι καλή νοικοκυρά και ζεστός άνθρωπος.
   στ. Καταδικάστηκε σε ____________ κάθειρξη για τα εγκλήματα που διέπραξε.
3. Να εξηγήσετε τη σημασία και τη χρήση των φράσεων που δίνονται. Συμβουλευτείτε τα λεξικά σας:
   βίος και πολιτεία
   βίοι παράλληλοι
   ελαφρά βιομηχανία – βαριά βιομηχανία
   βιομηχανική κοινωνία – βιομηχανική ζώνη
   βιολογικός καθαρισμός – βιολογικός πόλεμος

Β2. Ετυμολογικά

Επαναληπτικές ασκήσεις

1. Να κατατάξετε τις σύνθετες λέξεις της α.ε. στον πίνακα που ακολουθεί ανάλογα με την κατηγορία στην οποία ανήκει το α΄ συνθετικό τους: λαιμοτόμος, κοσμογονία, βραδύπους, πρόσοδος, μισθοδότης, ἀξιόπιστος, πρόγνωσις, κωμόπολις, ἄοκνος, πάγχρηστος, ἀνδράποδον, φυγόπονος.

   α΄ συνθετικό
   λέξη κλιτή			λέξη άκλιτη
   ουσιαστικό	επίθετο	ρήμα	επίρρημα	πρόθεση	αχώριστο μόριο

   
   

2. Να σχηματίσετε σύνθετα ονόματα της α.ε. με τα συνθετικά που δίνονται:

   φίλος + θεός	_____________________________	παρά + σῖτος	______________________________
   ὑπέρ + μέτρον	_____________________________	πολύς + πρᾶγμα	______________________________
   δῆμος + γέρων	_____________________________	μετά + οἶκος	______________________________
   σάρξ + τρώγω (θ. φαγ-)	_____________________________	πείθω + ἡνία	______________________________

3. Να αναλύσετε ετυμολογικά τις σύνθετες λέξεις της α.ε. που σας δίνονται. Στη συνέχεια να προσδιορίσετε σε ποιο μέρος του λόγου ανήκει κάθε συνθετικό τους μέρος (λέξη κλιτή, άκλιτη κτλ.), π.χ. παιδαγωγός: παῖς + ἄγω. 
   

   παρατίθημι	______________________________	μεταδίδωμι	______________________________
   ἄτεκνος	______________________________	ὁμοτράπεζος	______________________________
   παυσίπονος	______________________________	καλοήθης	______________________________
   εἰσπράκτωρ	______________________________	ὁδηγός	______________________________
   δορυφόρος	______________________________

4. Χρησιμοποιώντας τα συνθετικά που δίνονται να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις της α.ε. Προσοχή στις αλλαγές στο β΄ συνθετικό, όπου χρειάζονται: 
   

   σύν + λέγω	ὁ __________________________	οἶνος + χέω	ὁ __________________________
   ὕδωρ + φέρω	ὁ __________________________	νομός + ἄρχω	ὁ __________________________
   ὀκτώ + ποῦς	ὁ __________________________	ψυχή + πέμπω	ὁ __________________________
   ἄλλος + γλῶσσα	ὁ __________________________

5. Χρησιμοποιώντας τα συνθετικά που δίνονται να σχηματίσετε σύνθετα ονόματα της α.ε. Προσοχή στις αλλαγές των ρημάτων ως β΄συνθετικών:
   

   κρέας + πωλῶ	ὁ __________________________	δυσ- + σέβομαι	ὁ __________________________
   γυμνάσιον + ἄρχω	ὁ __________________________	νίκη + φέρω	ὁ __________________________
   ψυχή + φθείρω	ὁ __________________________	χείρ + ἄγω	ὁ __________________________

6. Να γράψετε τα παρασύνθετα ρήματα σε -έω που προέρχονται από τα σύνθετα ονόματα:
   

   ἀπειθής	__________________________	λογομάχος	__________________________
   ἀργυρολόγος	__________________________	ὀλιγόψυχος	__________________________

Γ. Γραμματική – Σύνταξη

Επαναληπτικές ασκήσεις

1. τὸ ξίφος, ὑπηρέτας: Να κλίνετε τα ουσιαστικά.

   	ενικός αριθμός		πληθυντικός αριθμός
   ονομ.
   γεν.
   δοτ.
   αιτ.
   κλητ.

2. Να αναγνωρίσετε γραμματικά τον τύπο ἑκὼν και να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα με την ονομαστική, γενική και δοτική του επιθέτου στο γένος και στον αριθμό όπου βρίσκεται:
   

• ἔχοι: Να γράψετε το γ΄ ενικό και β΄ πληθυντικό του ίδιου χρόνου στις εγκλίσεις του παρακάτω πίνακα.
  

• μοι, τοῦτο, ὧν: Να κλιθούν στο γένος και στον αριθμό όπου βρίσκονται. 
• οἱ χρηστοὶ ἅπαντες, πάσης ἀνάγκης: Να κλιθούν οι φράσεις στο γένος και στον αριθμό όπου βρίσκονται.
• Εἰ τοίνυν ἀναγκασθείς τις ὑπ’ ἄλλου φονεῦσαι τινὰ οὐ δυνάμενος ἀντιλέγειν, οἷον δήμιος ἢ δορυφόρος, ὁ μὲν δικαστῇ πεισθείς, ὁ δὲ τυράννῳ, τίνα αἰτιάσῃ τοῦ φόνου; Να αναγνωρίσετε γραμματικά τις ερωτηματικές και αόριστες αντωνυμίες και να τις κλίνετε στο γένος όπου βρίσκονται και στους δύο αριθμούς.
• ἴδοις ἄν: Να σχολιάσετε τη σημασία της ευκτικής (με ιδιαίτερη προσοχή στο ἄν).
• Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α΄ με τη γραμματική αναγνώρισή τους στη στήλη Β΄ και στη συνέχεια να γράψετε το α΄ ενικό πρόσωπο ενεστώτα κάθε ρήματος στην έγκλιση και στη φωνή όπου βρίσκεται:
  

  Α’	Β’
  α. παιδεύοιεν β.  εἴην γ.  λελυκὼς ᾖ  δ.  θεραπεύσωμεν ε.  θύσοιτε	1. γ΄ εν. υποτ. παρακ. 2.  α΄ εν. ευκτ. ενεστ. 3.  β΄ πληθ. ευκτ. μέλλ. 4.  γ΄ πληθ. ευκτ. ενεστ. 5.  α΄ πληθ. υποτ. αορ.

• Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις των ουσιαστικών και να τα τονίσετε:
  

  α. τὸν μεγαλόφρονα ῥητορ_____	δ. τῶν ἀνδρείων Ἑλλην _____
  β. τὰς εὐκόσμους ἀσπιδ _____	ε. τοῦ μεγάλου γυπ _____
  γ. τῷ σεβαστῷ φυλακ _____

• Να αναγνωρίσετε τα απαρέμφατα των παρακάτω φράσεων αναφέροντας τη συντακτική θέση, το είδος και το υποκείμενό τους. Κατόπιν να εξετάσετε, όπου χρειάζεται, αν παρατηρείται ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία:
  α. Ἐμοὶ δοκεῖ τούτῳ διαφέρειν ἄνδρα τῶν ἄλλων ζώων, τῷ λόγῳ.
  β. Οἱ Πέρσαι οἴονται τοὺς ἀχαρίστους καὶ περὶ θεῶν ἀμελῶς ἔχειν.
  γ. Ὑμεῖς τοίνυν εἰώθατε (= συνηθίζετε) ἐρωτᾶν, τί χρὴ ποιεῖν.
  δ. Μένων ὁ Θετταλὸς φίλος ἐβούλετο εἶναι τοῖς μέγιστα δυναμένοις (= με τους πάρα πολύ ισχυρούς).
• Να αναγνωρίσετε το είδος των μετοχών (επιρρηματικές ή κατηγορηματικές) των παρακάτω φράσεων και να βρείτε τα υποκείμενά τους. Κατόπιν να χαρακτηρίσετε τις επιρρηματικές ως συνημμένες ή απόλυτες: 
  α. Τῶν στρατιωτῶν λεγόντων, ὁ στρατηγὸς ἀπεκρίνατο.
  β. Ὁρᾷ ὑμᾶς πιστεύοντας ταῖς διαβολαῖς. 
  γ. Νενικηκότες τροπαῖον ἐστήσαντο. 
  δ. Φανερός ἦν τοῖς νόμοις ὑπηρετῶν.
• Στις παρακάτω φράσεις να εντοπίσετε τα αντικείμενα και να τα διακρίνετε σε άμεσο και έμμεσο:
  α. Ὁ πάππος τὸν Κῦρον στολὴν καλὴν ἐνέδυσε. 
  β. Λακεδαιμόνιοι ἐκώλυον (= παρεμπόδιζαν) τοὺς Ἠλείους τοῦ ἀγῶνος. 
  γ. Μήτε ὑπεσχόμην (= υποσχέθηκα) μηδενὶ μηδὲν μάθημα. 
  δ. Μεταδίδωμι τῷ βουλομένῳ τοῦ ἐν τῇ ἐμῇ ψυχῇ πλούτου.
• Να συμπληρώσετε τους τύπους που ζητούνται στην κατάλληλη θέση:
  

  

  α. γ΄ πληθ. ευκτ. ενεστ. ρ. γιγνώσκω. β . β΄ εν. ευκτ. μέλλ. ρ. ῥίπτω. γ.  α΄ πληθ. υποτ. αορ. ρ. ἀκούω δ.  γ΄ εν. υποτ. ενεστ. ρ. ψηφίζω. ε.  α΄ εν. ευκτ. αορ. ρ. ἁρπάζω. στ.  β΄ πληθ. υποτ. αορ. ρ. ἱδρύω. ζ.  ονομ. εν. θηλ. μτχ. ενεστ. ρ. σῴζω